تبلیغات
تکنولوژیست ها - استریلیزاسیون و ضدعفونی

مرتبه
تاریخ : پنجشنبه 26 بهمن 1391

عواملی که بر فعالیت ضد میکروبی اثر می گذارند عبارتند از :

1- حساسیت میکرو ارگانیسم ها  
2- غلظت و یا دز ماده ضد میکروبی       
3- مدت زمان   
4- تعداد میکرو ارگانیسم ها .

روش های استریلیزاسیون :

1- روش فیزیکی ( (physical agents

2- روش شیمیایی(chemical agents )

متداول ترین آنها در روش فیزیکی عبارتند از:

1- نور خورشید 2- حرارت شامل : حرارت خشک یعنی سوزاندن ( incineration ) 3- خشک کردن 4- حرارت مرطوب ( جوشاندن ، پاستوریزه کردن برای حرارت دادن در دمای زیر 100 درجه سانتی گراد یعنی 75 درجه سانتی گراد به مدت 20 الی 25 دقیقه مواد مورد پاستوریزه را حرارت می دهیم مثل مواد نوشیدنی ، دمای بخار تحت فشار زیاد مثل اتوکلاو 210 درجه سانتی گراد به مدت 15 دقیقه با فشار 15 پوند 5- فیلتر کردن ( filteration  ) 6- اشعه  ( radiation  ) 7- اولترا سونیک ( ultrasonic vibration  ) امواج ماوراء میدان شنوایی


1- نور خورشید :

نور خورشید به خاطر داشتن اشعه ماوراء بنفش و وجود اوزون در بالای جو اگر با ناخالصی هوا فیلتر نشود قدرت استریلیزاسیون دارد و در حالت طبیعی باکتری ها را از بین می برند و این کار اکثرا در بیابان ها و رودخانه ها و حوضچه ها و یا دریاچه ها انجام می شود .

برای مثال باسیل تیفوئید روی پارچه سفید در مقابل اشعه خورشید در مدت 2 ساعت از بین می رود ولی ساعت ها در تاریکی دوام می آورد و این روش یک روش طبیعی استریلیزاسیون است .

2- خشک کردن :

رطوبت برای رشد باکتری ها ضروری است از آنجایی که چهار پنجم وزن باکتری ها را آب تشکیل می دهد خشکی روی باکتریها اثر گذاشته و رشد آنها را باکتری ها را مختل می کند و مقدار حساسیت باکتری ها به خشکی نیز در باکتری ها مختلف و شرایط محیط متفاوت است و این کار در عمل امکان پذیر نیست و یک تئوری بیش نیست چون اسپور نسبت به خشکی مقاوم هست.

3- حرارت ( heat   ):

متدوال ترین روش برای استریلیزاسیون می باشد .

حرارت خشک ( dry heat ):

حرارت خشک با ایجاد اکسیداسیون در مواد تشکیل دهنده باکتری ها آن ها را از بین می برد .

سوزاندن : (incineration  )

این روش در کوره های مخصوص انجام می گیرد و برای بعضی از میکرو ارگانیسم های موجود در لاشه  حیوانات و از بین بردن آنهلپا و مواد آلوده مانند لباس ، پنبه گاز زخم و نمونه های پاتولوژیکی و خلاصه کلیه وسایل غیر قابل مصرف را در این کوره ها می سوزانند و خاکستر می کنند .

عبور دادن از روی شعله (flaming ) :

از این روش برای استریل کردن سوزن لوپ اسکالپل سر بطری و دهانه لوله های کشت استفاده می شود، برای این کار جسم مورد استریل را چند بار از روی شعله عبور می دهیم بدون اینکه سرخ شود با این کار اسپور باکتری ها از بین نمی رود و فقط میکروب های  موجود در سطح ماده از بین می رود و گاهی قیچی و اسکالپل و پنس و غیره را  در الکل فرو برده و آن را آتش می زنند .

حرارت خشک – فور یا کوره پاستور :

این روش بهترین طریق استریل کردن با حرارت خشک می باشد وسایل و موادی که حرارت و دمای بالا را تحمل می کنند عبارتند از : ظروف شیشه ای مثل بطری و پیپت و پیست سرنگ های شیشه ای ، پنس ، لوله های آزمایشگاهی ، اسکالپل ، قیچی و مواد خشکی که در ظروف سر بسته قرار دارند مثل پودر ها و غیره استفاده می کنیم و برای استریلیزاسیون بعد از شستن و خشک کردن آنها را توی کاغذ کاهی پیچیده و سر لوله ها و فلاسک ها را با پنبه معمولی و غیر هیدروفیل مسدود کرده و در داخل دستگاه فور چیده طوری قرار می دهیم که جریان هوای خشک بتواند بین تمام آنها جریان پیدا کند و برای اینکه جریان پیدا کند داخل دستگاه پنکه و روی دستگاه دماسنج تعبیه شده است و پنکه هوای خشک داخل دستگاه را یکنواخت جریان می دهد و دماسنج دمای داخل دستگاه را نشان می دهد .

خود دستگاه به شکل استوانه یا مکعب و مستطیل در اندازه های مختلف می باشد و دو جداره است و جدار خارجی از جسم عایق حرارت مثل مقوای نسوز و جدار داخلی آن از مس یا آلومنیوم ساخته شده است که به وسیله جریان برق یا گاز کار می کند پس از آماده  کردن و قرار دادن وسایل صبر می کنند تا وسایل استریل گردد مدت زمان لازم جهت استریل شدن وسایل در حرارت های مختلف متفاوت می باشد و طبق جدول زیر اعلام می گردد .

120 درجه سانتی گراد = 8 ساعت

140 درجه سانتی گراد = 5 / 2 ساعت

160 درجه سانتی گراد = 1 ساعت

170 درجه سانتی گراد = 40 دقیقه

180 درجه سانتی گراد = 20 دقیقه

و باید توجه داشت که زمان استریل کردن از مواقعی شروع میشود که درجه حرارت به حد نساب رسیده باشد دستگاه نباید بیش از حد پر باشد و فضای موجود در بین اجسام استریل شونده برای عبور هوا از خلال آنها الزامی است پس از پایان کار جریان برق را قطع کرده و صبر میکنیم تا دستگاه به تدریج خنک شود و سپس آنرا باز میکنیم در غیر این صورت وسایل شیشه ای به علت سرد شدن ناگهانی میترکد و زمانی که دستگاه کار می کند نباید در دستگاه را باز و بسته کرد و برای کنترل استریلیزاسیون کاغذ و پنبه که سفید بودند در درجه حرارت 160 سانتی گراد در مدت یک ساعت به رنگ کرم در می آید و اگر درجه حرارت بیش از این باشد کاغذ و پنبه سوخته و قهوه ای رنگ میشوند و اگر درجه حرارت کمتر از این حد باشد استریل ناقص و به همان رنگ سفید اولیه باقی میماند .

کنترل استریلیزاسیون

1-  برای کنترل دستگاه از اسپور باکتری های کلاستریدیوم تتانی استفاده میکنیم . clasterain of tetani

برای کنترل اثر دمای خشک یک تکه کاغذ فیلتر را به اسپور باکتری که در حدود 1000000 اسپور دارد اغشته کرده و در یک کاغذ می پیچیم و درداخل دستگاه همراه وسایل قرار می دهیم   بعد از پایان کار دستگاه در محیط کشت thiogly collate و یا     از محیط بی هوازی RCM

در محیط های بی هوازی مثل RCM در درجه حرارت 37 درجه  سانتی گراد به مدت 72 ساعت کشت می دهیم. اگر محیط تغییر رنگ داد نشان دهنده عدم استریل شدن مواد می باشد.

2-  یا از brownes tube لوله براونی یا green spot نقطه سبز (نوار شاهد)استفاده می شود که بعد از پایان استریلیزاسیون نقطه سبز که در درجه حرارت 160 درجه سانتی گراد بعد از یک ساعت تغییر رنگ می دهد.

حرارت :

الف) دمای 100 درجه سانتی گراد جوشاندن

ب ) دمای زیر 100 درجه سانتی گراد(1- پاستوریزاسیون 2- تندالیزاسیون)

ج ) دمای بالاتر از 100 درجه سانتی گراد

الف ) دمای مرطوب در 100 درجه سانتی گراد :

جوشانیدن – باکتری های بدون اسپور  در مدت 5 – 10 دقیقه در دمای 100 درجه از بین میروند و برای از بین بردن اسپور باکتری ها 3 تا 5 ساعت متوالی وقت لازم است از این روش می توان برای استریل کردن لوله های آزمایش – پیپتها – اسکالپل – پنس – قیچی – سرنگهای شیشه ای یا فلزی به کار میرود و برای تسریع عمل استریلیزاسیون از کربنات 2% استفاده می شود .

تندالیزاسیون

از این روش برای استریل کردن محیط های کشت حاوی سرم و آلبومین غیره که نسبت به حرارت حساس هستند استفاده می شود، و در این روش از 3 بار حرارت هر بار به مدت 1 ساعت و در فواصل 3 بار حرارت محیط کشت را به مدت 24 ساعت در یخچال نگهداری می کنند . حرارت مورد استفاده در محلول های قابل هیدرولیز 70 درجه و محلول های آلبومین دار نظیر خون ، سرم بعضی واکنشها 85 درجه سانتی گراد و در مورد قند ها 100 درجه سانتی گراد میباشد

ب ) دمای زیر 100 درجه پاستوریزاسیون:

از این روش جهت نگهداری موادی نظیر شیر و مواد نوشیدنی غیر الکلی و غیره استفاده می شود که حرارت کمتر از 100 درجه را بکار میبرند و سپس آن را فورا سرد کرده و در یخچال نگه داری می کنند فقط در صورتی می توان ماده مورد نظر را مدت زیادی نگه داشت که فاقد اسپور باشد در این طریقه شیر را به مدت 25 دقیقه در 75 درجه سانتی گراد  حرارت می دهند سپس بلافاصله شیر را تا 30 درجه سانتی گراد  سرد می کنند ولی امروزه از دمای 90 درجه سانتی گراد به مدت 1 دقیقه از صفحه های پلاتینی غیر اکسیده استفاده عبور می دهند و بلافاصله خنک می کنند که شیر و مواد نوشیدنی طعم جوشیده به خود نمی گیرند با این روش می توان شیر را تا یک هفته  در یخچال نگه داری کرد .

امروزه شیر را در یک دقیقه در 90 درجه حرارت می دهند و یکباره تا 10 درجه سرد می کنند به این ترتیب شیر مزه جوشیده به خود نمی گیرد و این عمل را در بین دو صفحه فولادی غیر قابل اکسید شدن عبور می دهند  باید توجه داشت در پاستوریزاسیون فقط باکتری های بیماری زا کشته می شوند مثل استرپتوکوک باسیل کخ بروسیلا سالمونلا باسیل دیفتری و غیره از بین می روند.

Coxiella burneti به این حرارت مقاومت دارد و از بین نمی رود محیط های کشت  Lowenstem Jensen (L J ) محیط کشت اختصاصی برای سل است.

برای کشت باسیل کخ و سرم loeffler برای کشت باسیل دیفتری (محیط کشت اختصاصی دیفتری)

درجه حرارت 80-85 درجه سانتی گراد به مدت نیم ساعت در 3 نوبت در دستگاه Inspecitor استفاده می شود.

 

 

 

ج ) دمای بالاتر از  100 درجه سانتی گراد:

این روش مطمئن ترین روش استریل کردن است و بیشتر محیط های کشت و لوازم آلوده به میکروب و مواد حاصل از بیماریها بدین روش استریل می شود. (در این روش از دستگاه اتوکلاو با فشار  و 100 درجه سانتی گراد و حرارت خشک از فور یا کوره پاستور استفاده می شود.

آب در فشار طبیعی اتمسفر در 100 درجه به جوش می آید و هرچه فشار اتمسفر زیاد باشد نقطه جوش و در نتیجه حرارت بخار حاصل بالاتر از 100 درجه خواهد بود و هرچه فشار اتمسفر کمتر باشد نقطه جوش کمتر پایین تر است حرارت مرطوب کمتر از 100 درجه در مدت کوتاهی میکروب ها و اسپور آنها از بین می رود برای استیریلیزاسیون با بخار آب تحت فشار از دستگاهی به نام auto calve استفاده می شود .

ساختمان اتوکلاو

اتوکلاو در اندازه و ابعاد مختلف وجود دارد که به شکل استوانه ای یا مکعبی و مستطیلی است که دارای 2 جدار داخلی از مس یا آلومینیوم جدار خارجی از چدن ساخته شده است که در یک حامل قرار گرفته است . بین دو جداره ها فضای خالی وجود دارد و دستگاه به صورت برق یا گاز کار می کند در چدنی به وسیله میله ای به بدنه دیگ وصل شده و با پیچ های متعدد بسته می شود و داخل دیگ استوان های تا حد معینی آب دارد که در بالای آن صفحه مشبکی قرار دارد که وسایل استریل را روی آن قرار می دهند . در پایین اتوکلاو شیر آب برای خرج آب نصب شده و از بالای دستگاه فشار سنج – دماسنج و دریچه اطمینان تعبیه شده است .

طرز کار اتوکلاز

در داخل اتوکلاو اشیاء را روی صفحه مشبک قرار می دهیم در دستگاه را بسته و شیر خروج  هوا را باز کرده و دستگاه را روشن می کنیم و با جوشیدن  آب داخل دستگاه بخار آب مداوم از دستگاه خارج می شود و در این موقع شیر را بسته و تدریجا فشار داخل دستگاه بالا می رود که به وسیله فشار سنج می توان رویت نمود و فشار سنج ممکن است بر حسب اتمسفر یا کیلوگرم بر حسب سانتی متر مربع یا پوند بر اینچ درجه بندی شده باشد. وقتی که فشار و حرارت دستگاه به حد مطلوب رسید یعنی 121 درجه سانتی گراد  و فشار 15 پوند، حدود 15دقیقه صبر می کنیم سپس دستگاه را خاموش میکنیم و صبر می کنیم تا اتوکلاو سرد شود و فشار خود به خود را به حد اتمسفر برساند در این موقع شیر تخلیه بخار را باز می کنیم تا تمام بخار از دستگاه تخلیه شود و بعد در دستگاه را باز می کنیم.

دما و زمان لازم برای استریل کردن با اتوکلاو

121درجه سانتی گراد، فشار 15 پوند زمان 15 دقیقه

وجود هوا در داخل اتوکلاو تشکیل یک لایه متراکم می دهد و نمی گذارد فشار داخل دستگاه به فشار ایده آل برسد.

کنترل استریلیزاسیون در اتوکلاو

برای کنترل اتوکلاو:

1-  از اسپور باکتری های غیرتوکسیژن استفاده می کنیم.

2- از نوار شاهد استفاده می کنیم.

اشعه های یونیزاسیون یا اشعه های یون زا

تعدادی از اشعه ها دارای انرژی زیادی و باعث به وجود آمدن مولکول های بیولوژیکی یونیزه می شوند و این قبیل اشعه های پر انرژی را اشعه های یونیزاسیون می نامند که استریل کننده قوی میباشند این اشعه با دز های بالا به هر چیزی بتابد باعث مرگ آن می شود این اشعه به عنوان استریل کننده قوی برای استریل کردن پتری  دیش ها و سرنگهای پلاستیکی یکبار مصرف و غیره به کار می رود دو نوع اشعه یونیزاسیون برای استریل کردن به کار می رود

اول: اشعه گاما که از طریق عناصر رادیواکتیو مانند کوبالت به کار برده می شود .

دوم : گروه شتاب دهنده های الکترونی می باشند قدرت نفوذ اشعه گاما آن را برای استریل کردن اشیاء حجیم مساعد می سازد این اشعه ها برای سلول های انسانی زیان آور می باشند بر خلاف اشعه گاما الکترونهای پر انرژی قدرت نفوذشان کمتر است از این اشعه برای استریل کردن اشیاء کوچک استفاده می شود و به نام استریلیزاسیون سرد معروفند .

اشعه غیر یون زا

اشعه ماورا بنفش : ( ultra-violet radiation ) DNA سلول اشعه ماوراء بنفش را در طول موج های بین 250 – 260 نانومتر جذب کرده و باعث تشکیل پیوند های گمراه کننده بین نوکلئوتیدهای مجاور می گردد ( تیمن بایمر THYMIN BIMMER) باعث آسیب رساندن به همانند سازی در ترجمه DNA می گردد که در نتیجه باعث اختلال در پروتئین سازی می شود . تیمن دایمر اگر در ژنهایی اتفاق بیافتد که عمل آنها برای سلولها حیاتی است کشنده میباشد اگر میکروب کشی اشعه  ماورای بنفش بستگی به دز اشعه و مدت زمان تابش اشعه دارد آندوسپور بعضی از باکتری ها به علت وجود مواد خاص به نام سیستئین در مقابل اشعه اولتراویوله مقاوم  می شوند بنابراین اشعه اولترا ویوله به علت قدرت نفوذ کم  آن است که قادر به عبور از شیشه ها و پلاستیک ها محلول های کدر و ورق های نازک از شیر و روغن نیست تابش مستقیم آن به شبکیه چشم صدمه می زند و بر پوست اثر سرطان زایی دارد اشعه اولترا ویوله استریل کننده نیست ولی اثر ضد عفونی کننده دارد .

5 – فیلتراسیون ( Filterasion )

مایعات سوسپانسیون باکتری ها را می توان از طریق عبور دادن از صافی استریل کرد و به شرط سایز سوراخ ها کمتر از سایز باکتریها باشد . فیلترهای ذکر شده باعث جلوگیری از عبور میکروارگانیسم ها می شوند که قطر آن ها بیشتر از سوراخ های صافی باشد و فیلترهای معمولی باکتریولوژیکی  درست شده که دارای سوراخ هایی به قطر 4/0 میکرومتر است، ولی مایکوپلاسما و ویروس ها از آن عبور می کنند این عمل تضمین کننده استریلیزاسیون نمی باشد و این کار بیشتر در واکسن سازی برای جدا کردن ویروس از باکتری استفاده می شود فیلتر ها دارای انواع زیر می باشند :

صافی پروسیلن ( procelain ) – صافی شامبولاند ( shamber land ) – برکولوز (bercland ) که برای صاف کردن مایعات استفاده می شود .

روش شیمیایی ( chemical agents ) :

تعداد بیشماری از مواد شیمیایی در غلظتهای مناسب قادر به کشتن و یا متوقف کردن رشد  میکروارگانیسم ها می باشند یک ماده ضدعفونی کننده شیمیایی خوب باید این خواص را داشته باشد .

1- با ثبات باشد . 2- محلول در آب باشد . 3- خوش بو و ارزان قیمت باشد . 4- باعث فرسودگی یا زنگ زدن وسایل مورد استفاده نشود قدرت میکروب کشی وسیع داشته باشد و بر روی انواع مختلف باکتری ها اثر کند - پایدار باشد - خاصیت سمی انتخابی داشته باشد

ایندکسی تراپیوتیک ( Therapeatic Index ). آن بالا باشد . اندکس پراپیوتیک عبارت است از رابطه بین غلظت میکروب کشی دارو به غلظتی که در بافت ها اثر زیان آور دارد .

1- مهمترین مواد شیمیایی که در ضد عفونی بکار می روند عبارتند از :

الکلها : ( Alcohols )

از الکل اتکییک و الکل ایزوپیلیک برای ضد عفونی کردن پوست و وسایل مختلف استفاده می کنند . قدرت میکروب کشی الکل ها با افزایش وزن مولکولی آنها افزایش می یابد از آنجائیکه با افزایش وزن مولکولی الکلها حلالیت آنها کاهش می یابد ، بدین جهت به عنوان میکروب کش بکار نمی روند از میان الکلها ، الکل – اتیلیک و الکل ایزوپروپیلیک مواد ضد عفونی کننده متداول هستند که مصرف خارجی آنها سمی نیست . متیل الکل خیلی سمی است و موجب صدمه به چشم می گردد و به عنوان میکروب کش استعمال نمی شود . الکلها انعقاد کننده پروتئین ها و حلال چربیها می باشند الکلهای خیلی غلیظ 100 – 95 % باعث جذب آب بیشتر از سلول باکتریها شده بطوریکه الکل نمی تواند نفوذ کند و عمل دهیدرتاسیون ( Dehydration ) الکل باعث توقف رشد باکتری ها می گردد . الکل با غلظت 90 – 50 درصد باعث از بین بردن باکتریها و قارچ ها و بعضی از ویروس ها می گردد ولی برای اسپور باکتریها اثر ندارد و در عمل بیشتر از الکل 70 درصد استفاده می کنند و یا با مواد دیگر از قبیل ید – فرمالدئید و یا ترکیبات کواتونری آمونیوم مخلوط می کنند خاصیت ضد میکروبی ایزوپروپیلک الکل کمی بیشتر از الکل اتیکیک است و برای ضد عفونی کردن ترمومتر بهتر است از الکل ایزوپروپیلیک استفاده کرد .

فنل و ترکیبات فنلی : ( Phenols )

فنل یا کاربولیک اسید برای اولین بار در سال 1968 توسط ژوزف لستر دانشمند انگلیسی جهت ضد عفونی کردن اتاق عمل به کار برده مکانیسم اثر فنل دناتوره کردن پروتئینها و لیز کردن میکروارگانیسم ها است امروزه از .فنل به علت گرانی و سمیت کمتر مصرف می شود بیشتر از مشتقات فنل استفاده می شود . قدرت ضد میکروبی آنها بیشتر و قیمتشان ارزانتر می باشد و ضمننا کمتر خاصیت تحریک و سوزانندگی و تخریب روی بافتها دارند مشتقات فنل شامل فنلهای آلکیل شده و فنلهای هالوژندار هستند و چون اکثر مشتقات فنل حلالیت کمتری در آب دارند آنها را با مواد امولسیون کننده از قبیل صابونها مخلوط می کنند که باعث افزایش خاصیت ضد میکروبی آنها نیز می گردد .

مهمترین مشتقات فنل عبارتند از :

کروزول :

کروزول ساده ترین مشتق آلکیلی فنل است کروزول ترکیبی از 3 ایزومر ارتو- متاوپاراکروزول است که کروزول را در صنعت از تقطیر زغال سنگ به دست می آورند و با صابون سبز به صورت امولسیون در آورده و بنامهای لیزول و کرولین بفروش می رسانند از آنجایی که کروزولها جهت کشتن میکروب ها احتیاج به مقدار کمی آب دارند و بنابراین بعد از خارج شدن آب در سطح خشک قدرت ضد میکروبی خودشان را حفظ می کنند کروزولها بسیار موثرتر از فنل ها هستند و برای ضد عفونی کردن مدفوع و وسایل آلوده به کار می روند و از آنجائیکه کروزولها سمی هستند به ندرت بر روی پوست استفاده می شوند .

بی فنیل ها :

بی فنیل ها را می توانند همراه با صابون ها یا سایر مواد تانسیواکتیو به کار برد هگزا کروفن (0 Hexa chloxophene ) مهمترین ماده این دسته است . که این  ماده را همراه با یک دتر ژان برای ضد عفونی پوست یا به عنوان شامپو طبی بکار می برند بسیار موثر است بنابراین اگر جذب خون شود سمی است و به خاطر این مصرفش بسیار محدود می باشد .

کلرواکسی لنولها ( Chloroxylenols )

این ماده شبیه فنل می باشد ولی از آن موثر تر است پوست را تحریک نمی کند یکی از مشتقات آن به نام دتول می باشد که به علت خوشبو بودن و تحریک نکردن پوست آنتی سپتیک متداول است.

هالوژنها :

کلمه هالوژن از کلمه هالو ( Halos ) به معنی تک مشتق می شود در بین هالوزنها کلروید بهترین ضدعفونی کننده هست و با تشکیل کمپلکس دائمی با پروتئینها باکتری  را سریعا می کشد..

فلور F :

مهمترین مصرف این ماده در پیش گیری از فساد دندان است باین منظور از فلورور سدیم

( NoF ) استفاده می شود ، ثابت شده است که وجود 1-2 (PPM ) ( partper million ) فلوروسدیم در آب آشامیدنی میزان پوسیدگی دندان اطفال را بطور قابل توجهی کاهش می دهد و در بسیاری از خمیر دندانها از فلوئور ( Fluor ) استفاده می شود .

کلر CL :

کلر گازی بسیار موثر ولی بسیار سمی است و برای ضد عفونی کردن آب آشامیدنی و آب استخر ها به صورت گاز یا هیپوکلرید سدیم و کلسیم به صورت پودر یا مایع مصرف می شود .

ترکیبات کلر مثل هیپوکلریت ها ، کلرو آمینی های معدنی و آلی عمل ضد عفونی کنندگی تمام ترکیبات کلر به علت آزاد شدن کلر آزاد است موقعی که کلرو یا هیپوکلریت ها به اب اضافه می شوند کلر با آب واکنش نشان داده و تشکیل اسیدهیپوکلرو را می دهد که یک محلول اسیدی و یا خنثی می باشد و اسید هیپوکلرویک ماده ء اکسید کننده ء قوی بوده و دارای خاصیت ضد عفونی کنندگی شدیدی دارد . تجزیه هیپوکلرو بستگی به PH دارد که قدرت ضد عفونی کنندگی را مشخص می کند.

هیپوکلریت کلسیم : یا کلروردوشو ( Caocl )

محلول آبکی هیپوکلریت با غلظت 1 تا 5 % ضد عفونی کننده خوبی است و مصارف مختلفی دارد . با اضافه کردن هیپوکلریت کلسیم به آب کلر گازی قابل حل آزاد می شود و قدرت ضد عفونی کنندگی این ماده از روی میزان کلر آزاد شده یا درجه کلرو متری تعیین می شود . در عفونتهای روده ای جهت ضد عفونی کردن مدفوع در یک ظرف سر بسته به مقدار مساوی 5 % هیپوکلریت کلسیم مخلوط می کنند کلر در سطح پروتئین ها جذب می شود تا مدفوع به طور کامل ضد عفونی شود

ید I :

این ماده یکی از قدیمی ترین ضد عفونی کننده های شناخته شده است و دارای اثر ضد قارچی و نیز باکتری کشی دارد . ید در آب محلول است ولی به سادگی در الکلها یا محلولهای آبکی ید و سدیم وپتاسیم حل می شود.

تنتورید :

که مخلوط 2 % ید و سدیم و الکل اتیلیک می باشد باعث غیر فعال شدن سریع میکروبها می گردد تنتورید یک ماده ضد عفونی کننده مفید برای ضد عفونی کردن حول جراحی پوست می باشد باید دانست که این ماده باعث تحریک پوست می شود . مخلوط ید با دترژنها تشکیل یدوفر ( Ioduphers ) را می دهند ، یدوفرها فاقد اٍثرات مضر محلول آبکی و الکلی ید هستند ، سمیتشان کم است و پوست را لکه دار نمی کند و لکه های پاک نشدنی روی ملافه ها به جا نمی گذارد . در یدوفرها ید به آهستگی آزاد شده و باعث از بین بردن میکروب ها می شود . اسپورباکتریها نیز در بعضی شرایط در این مواد کشته می شوند از ید و فرهای متداول می توان وسکودین ( wescodyne ) و بتادین ( Betadine ) و پروویودین (Proviodine ) را نام برد .

هیپوکلریت سدیم = آب ژاول( Naod )

آب ژاول ضد عفونی کننده بسیار موثر است برای ضد عفونی کردن اماکن والبسه استفاده می شود از هیپوکلریت سدیم بسیار رقیق برای ضد عفونی کردن آب آشامیدنی استفاده می شود – محلول های قوی – غلیظ برای پوست سمی اند از هیپوکلریت به عنوان سفید کننده نیز تحت نامهای کلروکس Clorex ، وپیورکس Purex استفاده می کنند .

ترکیبات آلی کلر :

از ترکیبات آلی می توان آزوکلرامید Azoehloramide و کلرآمینی ChloramineT را نام برد این مواد ترکیبات آلی غیر پایداری هستند که اثرشان طولانی ولی ملایمتر است از این ماده برای ضد عفونی کردن اماکن عمومی و هتلها و رستورانها و غیره استفاده می شود کلروهگزیدن Chlorohexidine این ماده ضد عفونی کننده های باکتری های گرم مثبت و گرم منفی و بعضی از قارچها است ولی بر اسپور باکتری ها بی اثر است و قدرت باکتری کشی  خود را ساعتها حفظ می کند و از طریق پوست جذب نمی شود و از صابون آن برای شستن دست و جراحی استفاد می شود .

پراکسید هیدروژن ( H2O2 ) :

محلول 3 % آب اکسیژنه ماده بی ضرر بوده و قدرت آنتی سپتیکی دارد . برای پاک کردن زخمها استفاده می شود زمانیکه آب اکسیژنه روی بافتها ریخته می شود اکسیژن نوزاد در اثر عمل آنزیم کاتالاز ( catalose ) از بافتها متصاعد شده با عمل اکسید کردن یا احتمالا تشکیل رادیکال هیدروکسیل آزاد میکروبها را از بین می برد برای ضد عفونی کردن وسایل جراحی پلاستیکی و غیره استفاده می شود .

 

 

 

پرمنگناتها :

از ترکیبات پرمنگنات پتاسیم ( kmno4 ) از زمانهای قدیم برای ماده ضد عفونی کننده استفاده می شده اثر میکروب کشی این ماده در مجاورت مواد های آلی بسیار کاهش می یابد و با غلظت یک ، صدم به صورت  آنتی سپتیک مصرف می شود ،پرمنگنات پتاسیم سم مارها را با اکسیده کردن به سرعت خنثی می کند.

نموداری از ضد عفونی کننده های آنتی سپتیک متداول

 

نام

نحوه ارائه ماده

موارد استعمال

هالوژن ها

کلر

هیپوکلریت کلسیم

هیپوکلریت سدیم

Nacl رقیق شده

ید

کلر گازی Cl2

عوامل سفید کننده

محلول داکن

محلول 2%(یدوردوپتاسIk)

محلول الکلی 2 تا 7%

ضد عفونی کردن آب آشامیدنی

ضدعفونی کردن مدفوع و غیره

پانسمان ها

ضدعفونی کننده موضعی

ضدعفونی کننده موضعی

فلزات سنگین

جیره آمونیاکال

مرکوروکرم

نیترات فنیل مرکوریک

متافن

مرتیولات

قلم نیترات نقره

ارژیرول(توام نقره-پروتئین)

مرحم با 5% جیوه

محلول آبکی 1تا2%

به صورت محلول یا مرهم به رقت 1500/1

محلول آبکی 1:1500

محلول آبکی 1:15000

خمیر Agno3

محلول آبکی 3تا5%

به عنوان ضدعفونی کننده موضعی در عفونتهای

ضدعفونی کننده پوست و مخاط

ضدعفونی کننده پوست

ضدعفونی کننده پوست و مخاط

در عفونتهای پوستی بکار میرود

ضدعفونی موضعی(محرق)

ضدعفونی کننده پوست و مخاط

عوامل اکسید کننده

پراکسید هیدروژن

پرمنگنات پتاسیم

پربرات دوسدیم

پراکسید دو زنگ

محلول آبکی2تا4%

محلول آبکی 1:15000

محلول اشباع

ضدعفونی کننده پوست و مخاط

(برای مخاط سمی است و موتازن می باشد)

ضدعفونی کننده پوست و مخاط(برای مخاط سمی است)

ضدعفونی کننده دهان و پوست

ضدعفونی کننده دهان و پوست

ترکیبات معدنی

کروزول صابونی شده

محلول آبکی 2تا5%

ضدعفونی کننده اشیاء و وسایل

 

کرئولین (creolin)

هگزاکلروفن

محلول آبکی 25تا5/0%

صابونهای5/0تا3%

ضدعفونی کننده پوست  (بلافاصله بایستی موضع ضدعفونی شده را آبکشی نمایم)

ترکیبات آمونیوم کواتریز

 

محلول های آبکی با رقت 1 در هزار یا 1 در 1500 مرهم، لوسیدن

ضدعفونی کننده اشیء و وسایل ، پوست و مخاط

الکل ها

اتانل ، ایزوپروپانل

مول های آبکی 70%

ضدعفونی کننده پوست و وسایل

اسید

اندسیلینیک

 

مرهم 1تا10% محلول الکلی ، پودر

به عنوان ضد قارچ پوستی بکار می رود

رنگ کننده ها

کریستال ویوله و...

محلول آبکی 5/0 تا 1%

ضد عفونی کننده پوست و مخاط

 

 

 

 

مواد ضدعفونی که در خارج از بدن مورد استفاده اند .

جهت ضد موضعی

اشیاء و وسایل

لیزول 5% یا سایر ترکیبات فنلی

فرمالدئید 1-10%

گلوتارآلدئید آبکی 2%

بی گلرو دومرکور 1/0 %

ترکیبات آمونیوم کواترنری 1/0 %

خلط- نوار زخم – ملهفه

هیپوکاریت سدیم 1%

لیزول 5% یا سایر ترکیبات فنلی

هوا

پروپیلن گلیکول به صورت پاشیدن یا ائروسل

بخار فرمالدئید

وسایل حساس به حرارت

گاز اتیلن اکسید

 

 

ضد عفونی پوست یا زخم

شستشو با صابون و آب

صابونها یا دترژانهای حاوی 1% هگزاکلروفن یا 5/1 % یا کلرهگزیدین

تنتورید2%

اتیل الکل 70% الکل ایزوپروپیلیک 70-90%

پرویدون – یدین (محلول در آب )

ژل یا محلول نیتروفورازون 2/0 %

ویوله دوژانسین 1 در 2000 واحد گرم

کرم نیستاتین 100000 واحد گرم

پمادکاندیسیدین 6% میلی گرم

کرم میکونازول2%

در کاندیدیازیس

 

نیترات نقره 5/0 %

کرم استات مافنید

سولفادیازین نقره

در سوختگی

 

پودر اسید اندیسلنیک  یا کرم 5 تا 10%

کرم توانفتات 1%

در درماتوفیتوزیس

 

پماد جیوه ، امونیاکال 2 – 5%

پماد باسیتراسین – نئومایسین- پلی میکسین

پرمنگنات پتاسیم 01/0 %

درپیودرم

 

 

 

 

صابونها دترژانها Soap and detergents

صابون ها املاح سدیم ، پتاسیم با اسید هی چرب از قبیل اسید اولئیک و اسید لینولئیک و غیره هستند و با وزن مولکولی بالا . مکانیسم اثر باکتری کشی صابون ها معلوم نیست . به نظر می رسد بر اثر حل کردن مواد چربی یا کم کردن کشش سطحی باکتری ها قابلیت نفوذ آنها را نسبت به مواد ضد عفونی کننده  در آن زیاد می کند و برخی معتقدند که صابون ها اثر مکانیکی دارد . میکروب ها درون شبکه کف مانندی محبوس می شوند و سپس به وسیله آب کشی از محل خارج می شوند صابون ها علاوه بر کاهش سطحی تا اندازه ای نیز باکتری کش هستند . تروپونماپالیدوم ( treponema palidam  ) به علت داشتن چربی زیاد صابون روی آن بیشتر موثر است و محل زد عفونی کنندگی صابون ها بستگی به رادیکال اسید چرب آن دارد .

دترژان های سنیتیتیک  ( Synthetic detergents )

در کنار صابون های قلیایی اخیرا مقداری دترژن یا مواد پاک کننده ساخته شده است که نه تنها دارای قدرت کاهش کشش سطحی بالایی می باشند ولی کار اصلی آنها امولسیون کردن چربی ها نیز می باشد. از لحاظ ساختمان شیمیایی به 3 گروه تقسیم می شوند .

دترژان های کاتیونی :

دارای بار الکتریکی مثبت بوده و خاصیت زد میکروبی زیادی دارند اغلب دترژان های کاتیونی ترکیبات آمونیوم کواترنری quaterienary ammonium  هستند . مکانیسم اثر آنها به علت تخریب دیواره سلولی می باشد ، غیر سمی و ارزان هستند . ترکیبات الی در عمل دترژان ها ی کاتیونی اثر گذاشته و همچنین صابون ها و دترژان های آنیونی آنها را غیر فعال می سازند . از مهمترین مواد کاتیونی می توان زفیران (( zephiran)) ، ستریمید ((  cetarimide )) ، ستاولن  (( cetavlon )) ، رکال (( Rocal )) نام برد .

دترژان های آنیونی Anionic detergents

که دارای بار الکتریکی منفی می باشند خاصیت باکتری کشی کمتری دارند و بیشتر برای باکتری های گرم منفی موثرند مثل تی پول ((tee pol ))

دترژان های غیر یونی Non ionic detergents

که بار الکتریکی آنها صفر است و بیشتر برای تهیه پودر های رخت شویی ، ظرف شویی ، شامپو ها به مار یم روند و خاصیت باکتری کشی ندارند .

ترکیبات فلزات سنگین :

امواج فلزات سنگین بسیار موثر تر از خود فلز هستند و موارد استفاده بسیار دارند مکانیسم اثر فلزات سنگین مربوط به ترکیب این مواد با عامل سولفیدریل SH – پروتئین ها و آنزیم های باکتری ها بوده که باعث رسوب آنها می گردد . برخی از فلزات سنگین حتی به میزان جزئی نیز اثر باکتریسید دارند و این قدرت را الیگودینامیک (( oligo dynamiqe )) ، می نامند . یعنی قدرت یونیزاسیون جزئی فلز و قابلیت ترکیب یون ها با پروتئین های سلول از املاح فلزات سنگین بیشتر از املاح نقره ، جیوه ، مس ، روی و حتی طلا استفاده می شود . و باسیتی در غلظت های بسیار کم استعمال کرد چون نسبت به بافت های انسانی خیلی سمی هستند از مهمترین آنها می توان جیوه ، ترکیبات آلی جیوه ، نیترات نقره ، فرمالدئید ، گلوتار آلدئید ، اتیلن اکساید  را نام برد .

جیوه Hg :

بی کلرید مرکور ((Mercuy bichloride)) این ترکیب را مدت های زیاد با رقت های یک هزارم و یک پنج هزارم ، به عنوان ضد عفونی کننده مصرف می کرده اند و امروزه مصرف چندانی ندارد .

ترکیب آلی جیوه :

به نام های تجاری مرکروکرم – مرتیولات – متافن و غیره برای ضد عفونی کردن پوست و جراحات خفیف به کار می روند در غلظت های کم جیوه باکتریواستاتیک است تا باکتریسید ، تا یوگلیکولات سدیم و هیدروژن سولفور . اثر این مواد را خنثی می کند .

نیترات نقره :

این ماده را به صورت محلول آبکی با رقت 1 % برای پیشگیری از افتالمی گنوککی نوزادان به کار می برند پس از درمان لازم است زیادی نیترات نقره را به کمک سرم فیزیولوژی شست و شو داده و خارج کنند . امروزه به جای نیترات نقره از پنی سیلین استفاده می شود .

فرمالدئید (( Formaldehyde )) :

فرمالدئید بعضی مواقع به حالت گازی شکل (( Fumigation )) به کار می رود محلول را فرمالین می نامند که دارای 37 % تا 40 % فرمالدئید است . فرمالدئید گازی است که در غلظت بالا و درجه حرارت بالا پایدار است و در درجه حرارت 22 درجه سانتی گراد یا دمای اتاق پلیمریزه شده و تشکیل ماده ای جامد ای  را می دهد از پلی مر های مهم فرمالدئید ، پارافرمالدئید است که ماده ای بی رنگ بوده و سریعا در اثر حرارت ایجاد فرمالدئید می نماید از فرمالدئید و پارافورلمالدئید برای استریلیزاسیون گازی استفاده می کنند بخار حاصل از این دو ماده در غلظت های دو درصد در مکان های در بسته در مدت زمان کافی باعث استریلیزاسیون می گردد و فرم وژتاتیوباکتری ها زودتر از اسپور ها از بین می روند ، رطوبت و درجه حرارت باعث افزایش اثرات فرمالدئید می شود برای استریل کردن یک مکان بسته دمای 22 درجه سانتی گراد و رطوبت 60 %  الی 80 % ضروری است یکی از عیوب روش استریلیزاسیون ، عدم نفوذ فرمالدئید به سطح پوشیده می باشد و غلظت 1 % الی 2 % باعث تحریک دستگاه تنفس می شود از این روش برای استریل کردن اتاق عمل ، اتاق بیمار ، سند ، دستکش و یخچال و غیره استفاده می کنند .

و از عیوب دیگر آن کندی عمل و بجا گذاشتن رسوب سفید روی اشیا میباشد.از محلول 37% فرمالین در میکروبشناسی برای کشتن باکتریها،قارچها،ویروسها و اسپورها و همچنین تبدیل سم به توکسوئید و ضمنا" بعنوان ثابت کننده در آناتومی جهت بافتها مصرف میشود.

گلوتارآلدئید:glutaraldehyde

این ماده دارای اثرات ضد میکروبی وسیع است و محلول 2% آن در 10 دقیقه باکتریها ودر عرض 10 ساعت اسپور باکتریها را از بین میبرد اثر آن بر روی هپاتیت مشخص نیست و محلول 2% گلوتارآلدئید و بافر NaCO3 بمدت 4 هفته قدرت خودش را حفظ میکند و برای استریل کردن وسایل اورولوژیکی(( urologic)) و وسایل دارای عدسی استفاده میکنند و بعد از استریل کردن با این ماده باید اشیا را خوب با آب شست و خشک کرد چون این ماده برای غشاهای مخاطی سوزاننده است و در حین استفاده باید از دستکش استفاده کرد و اسم تجاری آن سایدکس ((((cide x نام دارد.

این ماده ترکیب آلی ساده است در درجه حرارت پایین تر از8-10 درجه سانتی گراد مایع است و در درجه حرارت بالاتر از آن سریعا" بخار میشود.بخارات این ماده در هوا خیلی قابل اشتعال است.

اگر آنرا با دی اکسیدکربن و نیتروژن و یا گاز نئون مخلوط کنند این خاصیت از بین میرود سرعت اثر اتیلن اکساید با افزایش رطوبت 30% افزایش می یابد در 4 ساعت و در دمای اطاق 12-6 ساعت برای استریل کردن وسایل وقت لازم است.

و برای استریل کردن باید وسایل را در کاغذ پیچید با این روش میتوان اشیایی را که به حرارت مقاوم نیستند و یا در برابر رطوبت خراب میشوند مثل اشیای پلاستیکی،لاستیکی،اندوسکوپ،ماشینهای قلب و وسایل ظریف الکتریکی را استریل کرد و از دستگاهی مثل اتوکلاو مانندی استفاده میکنند که هوای آنرا خالی کرده به نسبت 90% co2 و 10% اتیلن اکساید پر میکنند و مخلوط این دو ماده بنام Carboxide بفروش میرسد.

چون آب با اتیلن اکساید ترکیب شده و تشکیل اتیلن گلیکول را مینماید که ماده ای چسبنده است بهمین جهت وسایل را قبل از استریل کردن باید حتما" خشک کرد و اشیایی که به آنها اشعه ی گاما تابیده باشد مخصوصا" وسایل پولی وینل کلراید یا اتیلن اکساید واکنش نشان داده و تشکیل اتیلن کلوروهیدرین مینماید که چسبناک است.



ارسال توسط reza soltani
آرشیو مطالب
امکانات جانبی
blogskin

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ